Նորություններ
Քաղցկեղի առաջացման պատճառները
Քաղցկեղի առաջացման պատճառները
11.02.2019

Քաղցկեղի առաջացման միասնական պատճառ չկա: Իրականում դրանք բազմաթիվ են: Յուրաքանչյուր օր աշխարհում հազարավոր մարդիկ իմանում են իրենց նոր և վտանգավոր թշնամու՝ ուռուցքային հիվանդության մասին: Ըստ վիճակագրական տվյալների, մինչև 2020 թվականը սպասվում է ուռուցքով հիվանդների քանակի կրկնակի ավելացում՝ 10 միլիոնից հասնելով 20 միլիոն: 


Ամբողջ աշխարհում գիտնականները մշտապես ձեռնարկում են բազմաթիվ փորձեր ուռուցքային հիվանդությունների առաջացման հանելուկն ուսումնասիրելու նպատակով, և հարկ է նշել, որ նրանց աշխատասիրության շնորհիվ այս խնդրի ուսումնասիրման առաջընթացը հասել է անհավատալի բարձունքների:


Ներկայում գոյություն ունեն բազմաթիվ տարբեր ենթադրություններ և հիպոթեզներ, որոնք բացատրում են քաղցկեղի առաջացման պատճառները, սակայն դրանք բոլորն էլ մի հարցում համընկնում են, երբեմն քաղցկեղն առաջանում է հիվանդի մեղքով:


Քաղցկեղի առաջացման հիմնական պատճառներն են.

 

  • սխալ սնուցումը,
  • ճարպակալումը, քիչ շարժուն կենսակերպը,
  • ծխելը, թմրանյութերի, ալկոհոլի ընդունումը,
  • Աարտաքին գործոններ՝ ճառագայթային, արդյունաբերական արտանետումների ազդեցությունը,
  • ժառանգականությունը,
  • վիրուսները,
  • դեպրեսիան,
  • ընկճված իմունիտետը:


Սննդային քաղցկեղածիններ (կանցերոգեններ)


Մարդու օրգանիզմը, վերջին հաշվով, բաղկացած է այն բանից, թե նա ինչ է ուտում: Ինչպես ցույց է տալիս վիճակագրությունը, ավելի քան մեկ երրորդ դեպքերում քաղցկեղի առաջացման պատճառները կապված են սխալ սնուցման հետ: Այդ պատճառով գիտնականները ուռուցքային հիվանդությունների առաջացման հնարավոր պատճառ են համարում քաղցկեղածինները, որոնք մարդու օրգանիզմ թափանցում են սննդի միջոցով:   


Մեր առօրյա շատ սննդամթերքներում պարունակվում են այնպիսի նյութեր, որոնք չափազանց շատ կիրառելու դեպքում կարող են բերել հիվանդության առաջացման: Դրանց թվին առաջին հերթին պատկանում են ածխաջրերը և տրանս ճարպերը: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ շատ քաղցկեղածիններ պարունակվում են տապակած սննդում: Այդ պատճառով սննդի պատրաստման լավագույն եղանակը հանդիսանում են շոգեխաշումը և խորովումը: Տվյալներ կան նաև այն մասին, որ ավելցուկային սպիտակուց  (ավելի քան 20% ) պարունակող սնունդը ևս նպաստում է հիվանդության զագացմանը:  Այդ պատճառով պետք է հետևել հավասարակշռված սննդակարգին՝ բավարար քանակությամբ բուսական սննդով՝ մրգերի և բանջարեղենի պարունակությամբ: 


Սակայն բուսական սննդամթերքը ևս միշտ չէ անվտանգ քաղցկեղածինների առումով, քանի որ հաճախ նրանց մեջ պարունակվում են նիտրատներ և նիտրիտներ: Եվս մեկ ապացուցված սննդային քաղցկեղածին է բենզապիրենը, որը պարունակվում է ապխտած սննդամթերքում: Այդ պատճառով խորհուրդ է տրվում  նմանատիպ սննդամթերքը բացառել ռացիոնից կամ հասցնել նվազագույնի:


Հարկ է նշել, որ ոչ բոլոր քաղցկեղածին համարվող նյութերն են իրականում վտանգավոր: Օրինակ, գիտականորեն ապացուցված չէ ԳՄՕ պարունակող սննդամթերքների քաղցկեղածին լինելը: Նույնը կարելի է ասել նատրիումի գլուտամատի մասին, որը լայնորեն կիրառվում է արևելյան խոհանոցում: Այնուամենայնիվ, նատրիումի գլուտամատը չափազանց ուժեղ համեմունք է, որը հաճախ արտադրողների կողմից կիրառվում է առողջության համար իսկապես վտանգավոր նյութերը, այդ թվում քաղցկեղածինները,  քողարկելու նպատակով:


Գենետիկական նախատրամադրվածություն


Միշտ չէ, որ քաղցկեղի զարգացման պատճառները կապված են սխալ կենսակերպի հետ: Ուռուցքային հիվանդությունների զարգացման հնարավոր երկրորդ պատճառը գիտնականները համարում են ժառանգական կամ բնածին նախատրամադրվածությունը, ինչպես նաև տարբեր մուտացիաները : Որքան էլ անցանկալի լինի, քաղցկեղի զարգացման ռիսկի խմբի մեջ չմտնող յուրաքանչյուր մարդու մոտ այս կամ այն ուռուցքային հիվանդության առաջացման հավանականություն կա և այն հավասար է  20%:  Իսկ ռիսկի խմբի մեջ մտնողների մոտ այդ հավանականությունը կարող է զգալի բարձր լինել: Այնուամենայնիվ, պետք չէ գերագնահատել գենետիկական նախատրամադրվածությունը, չէ որ, ինչպես վկայում են վիճակագրական տվյալները, այն պատասխանատու է հիվանդությունների ընդամենը 10%-ի առաջացման համար:


Վիրուսներ


Ուռուցքային հիվանդությունների ողջ պատմության մեջ քիչ չեն այն դեպքերը, երբ քաղցկեղով հիվանդացության պատճառը եղել են սովորական վիրուսները: Այսպես, պարզվել է, որ պապիլոմայի վիրուսով վարակվածությունը կարող է հանդիսանալ արգանդի վզիկի քաղցկեղի պատճառ, Т-լիմֆոտրոպ վիրուսով վարակված մարդիկ կարող են հիվանդանալ լեյկոզի հազվադեպ և ագրեսիվ ձևով, լյարդի առաջնային քաղցկեղի զարգացումը (լյարդի բջիջներում զարգացող) կարող է կապված լինել քրոնիկական հեպատիտի տարբեր ձևերի (B ,C) վարակման հետ:


Որոշ վիրուսներ կարող են հանդիսանալ ստամոքսի ուռուցքային հիվանդության պատճառ: Ընդհանուր առմամբ, վիրուսները պատասխանատու են քաղցկեղի առաջացման  մոտավորապես յուրաքանչյուր տասներորդ դեպքի համար: 


Վնասակար սովորություններ՝ ծխելը և ալկոհոլը


Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս ուռուցքային հիվանդությունների և ծխամոլության միջև հստակ կապը: Դա առաջին հերթին վերաբերվում է թոքի քաղցկեղին , և ոչ միայն:  Ծխողի մոտ առկա է կերակրափողի, ըմպանի, բերանի խոռոչի և որոշ այլ օրգանների ուռուցքի առաջացման բարձր ռիսկ: Ծխելը հանդիսանում է ուռուցքային հիվանդությունների առաջացման ամենալուրջ գործոններից մեկը:  Քաղցկեղից  մահացության գրեթե յուրաքանչյուր հինգերորդ դեպք ուղղակիորեն կապված է ծխախոտի չարաշահման հետ: Ընդ որում վտանգի ենթարկվում են ոչ միայն ծխողները, այլ նաև նրանց շրջապատում գտնվողները, ովքեր ստիպված ներշնչում են ծխախոտի ծուխը: Ալկոհոլի չափազանց ընդունումը նույնպես հանդիսանում է ուռուցքային հիվանդությունների առաջացման հաճախ հանդիպող պատճառ: Թունդ ըմպելիքներն օրգանիզմը ենթարկում են լյարդի և մարսողական օրգանների ախտահարման բարձր ռիսկի: 


Շրջակա միջավայրի բացասական ազդեցությունը


Քաղցկեղի պատճառ կարող է հանդիսանալ նաև շրջակա միջավայրի քաղցկեղածին նյութերի ազդեցությունը: Քաղցկեղածին գործոնների թվին են պատկանում շատ քիմիական նյութեր, որոնց կարելի է հանդիպել ժամանակակից քաղաքակրթության մեջ, ինչպես նաև ճառագայթային ազդեցությունը:  Այդ առումով վտանգավոր նյութերը մեզ շրջապատում են ամենուր:  Դրանց թվին են պատկանում կենցաղային քիմիայի որոշ նյութեր, ասբեստը, որոշ պլաստմասաներ: Ավտոմեքենաների արտանետվող գազերում նույնպես քիչ չեն կանցերոգենները:  Բենզոլ, ֆորմալդեհիդ, դիօքսին պարունակող արտադրական աղտոտումները նույնպես գտնվում են քաղցկեղածին սպառնալիքների ցանկում:  


Ինչ վերաբերվում է ճառագայթմանը, ապա շատերը համարում են, որ վտանգ ներկայացնում են միայն ատոմային էլեկտրակայանները: Սակայն իրականում դա այդպես չէ: Ճառագայթումը մեզ շրջապատում է ամենուրեք, չէ որ նույնիսկ տան պատերն են ռադիոակտիվ նյութեր պարունակում: Վտանգավոր է նաև արևի ճառագայթումը, որը պարունակում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ, որոնք կարող են բացասաբար ազդել մաշկի վրա:  Ընդ որում պետք է հիշատակել, որ շատերը խուսափում են ռենտգենի կիրառմամբ իրականացվող բժշկական հետազոտություններից, իսկ իրականում այդ ժամանակ ճառագայթման չափաբաժինը չափազանց քիչ է (եթե այն ամեն օր չիրականացվի) և չի կարող լուրջ ռիսկի գործոն լինել:  


Դեպրեսիա


Ինչպես նաև հարկ է նշել հոգեկան վիճակի և ուռուցքային հիվանդությունների զարգացման միջև կապը: Ներկայումս գիտնականների մեծ մասը կարծում է, որ սթրեսը, ձգձգվող դեպրեսիան կարող են հանդիսանալ ուռուցքային հիվանդությունների առաջացման պատճառ: Սթրեսն ուղղակիորեն չի ազդում ուռուցքային գոյացությունների վրա, սակայն հարատև սթրեսը կարող է բերել իմունիտետի զգալի ընկճման, որը կարող է խաթարել հակաուռուցքային պաշտպանությունը:   .


Բանն այն է, որ սթրեսի ժամանակ էնդոկրին գեղձերը հորմոններ են արտադրում, որոնք կարող են ընկճել իմուն համակարգի պաշտպանական ֆունկցիան: Մասնավորապես սթրեսն ազդում է իմուն համակարգի այնպիսի բջիջների վրա, ինչպիսիք են նեյտրոֆիլները, մակրոֆագերը, որոնք մեր օրգանիզմի մասնագիտացված պաշտպաններն են ընդդեմ ուռուցքային գոյացությունների:  Հենց այդ պատճառով ուռուցքային հիվանդությունների ժամանակ անհրաժեշտ է վերահսկել իրավիճակները և դիմակայել այն հանգամանքներին, որոնք կարող են հերթական սթրեսն առաջացնել: 


Ժամանակակից աշխարհում շատ դժվար է շրջանցել այնպիսի լուրջ հիվանդությունը, ինչպիսին քաղցկեղն է: Ըստ վիճակագրական տվյալների, արդեն 2020 թվականին քաղցկեղից մահացությունը երկու անգամ կաճի ՝ 6 միլիոնից մինչև 12 միլիոն: Մենք հույս ունենք, որ կարդալով և իմանալով քաղցկեղի առաջացման հիմնական պատճառները, Դուք հոգ կտանեք սեփական և Ձեզ շրջապատող մարդկանց առողջության համար, այդպիսով, իհարկե, հիվանդությունից չեք ազատվի, սակայն հնարավոր է նվազեցնել նրա զարգացման հավանականությունը:

Լուրեր, հայտարարություններ
ՈՒԱԿ-ում կատարվել է եզակի վիրահատություն՝ կրծքագեղձի օնկոպլաստիկ ռեզեկցիա` ծավալի փոխարինման եղանակով 11.11.2019

Վ.Ա. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի ընդհանուր և մանկական ուռուցքաբանության բաժանմունքում կատարվել է եզակի վիրահատություն. կրծքագեղձի օնկոպլաստիկ ռեզեկցիա` ծավալի փոխարինման եղանակով...

ՈՒԱԿ օնկոուրոլոգիայի բաժանմունքը ներկայացրեց վերջին շաբաթների վիրաբուժական գործունեությունը 07.11.2019

Վ.Ա. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի օնկոուրոլոգիայի բաժանմունքի վարիչ Կարեն Ծառուկյանը կենտրոնի բժշկական խորհրդակցության ժամանակ ներկայացրեց բաժանմունքի վերջին շաբաթների...

Բարդ վիրահատություն. խոնդրոսարկոմայի հեռացում պլաստիկայով՝ Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնում 31.10.2019

Օրերս Վ.Ա. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնում կատարվել է բարդ վիրահատություն. կրծքավանդակի առաջակողմնային պատի մասնահատում՝ մեծ չափերի խոնդրոսարկոմայի հեռացումով և պլաստիկայով...

Հաճախ տրվող հարցեր