Պացիենտների համարԽորհուրդներ քաղցկեղով հիվանդներին
Շարունակական խնամքի կարևորությունը
Շարունակական խնամքի կարևորությունը
16.11.2016

Քաղցկեղով հիվանդների խնամքն ակտիվ բուժումից հետո չի ավարտվում.  բժշկական թիմը շարունակում է հետևել նրա առողջությանը: Նրանք հետևելու են, արդյո՞ք քաղցկեղը չի կրկնվում, կարգավորելու են որոշ կողմնակի ազդեցություններ և հսկելու են ընդհանուր առողջական վիճակը:

Շարունակական խնամքի պլանի մշակում


Պացիենտը և բժիշկը պետք է աշխատեն միասին պացիենտի անհատական շարունակական խնամքի պլանի մշակման վրա: Այդ պլանը պետք է ծառայի առողջության հսկման ուղեցույց՝ գալիք ամիսների և տարիների ընթացքում: Պացիենտի շարունակական խնամքի պլանը կարող է ընդգրկել կանոնավոր ֆիզիկական զննումներ և/կամ բժշկական հետազոտություններ՝ առողջության վիճակը հսկելու նպատակով: Այն սովորաբար հիմնվում է կոնկրետ հիվանդությունների բժշկական ուղեցույցների վրա: Բժիշկը նաև հաշվի է առնում պացիենտի անհատական կարիքներն ու նախապատվությունները:


Գտնվելով շարունակական խնամքի ներքո՝ հիվանդներն իրենց զգում են վերահսկված և վերադառնում են իրենց առօրյա կյանքին: Առողջապահական համակարգի աջակցությունն անհրաժեշտ է ֆիզիկական և հուզական առողջության պահպանման համար:


Կրկնությունների դիտարկում


Շարունակական խնամքի նպատակներից մեկը քաղցկեղի կրկնությունների բացառումն է: Կրկնվող քաղցկեղը բուժումից հետո օրգանիզմում քիչ քանակությամբ չհայտնաբերված քաղցկեղային բջիջների պահպանման արդյունքում կրկին զարգացող քաղցկեղն է: Այս բջիջների քանակը կարող է ավելանալ այնքան, որ ի հայտ գան հետազոտության արդյունքում կամ զարգանան նախանշաններ և ախտանիշներ:


Քաղցկեղի կրկնվելու հավանականությունը պայմանավորված է ի սկզբանե ախտորոշված քաղցկեղի տեսակով, ինչով նաև պայմանավորված է դրա կրկնության հավանական ժամանակը և տեղակայումը: Ցավոք, բժիշկներն անկարող են կանխատեսել, թե ում մոտ կարող է կրկնություն լինել: Հիվանդի անամնեզին տեղյակ բժիշկը կարող է քաղցկեղի կրկնության ռիսկերի մասին անհատական տեղեկատվություն տրամադրել և առաջարկել այդ ռիսկը նվազեցնող ճանապարհները:


Շարունակական դիտարկման ժամանակ բժիշկը կարող է առողջությանը վերաբերող հատուկ հարցեր տալ: Որոշ հիվանդների մոտ, որպես շարունակական խնամքի մաս, կարող են արյան հետազոտություն կամ պատկերային հետազոտություններ իրականացվել: Հետազոտությունների ցանկը պայմանավորված է մի շարք գործոններով.

 

  • ի սկզբանե ախտորոշված քաղցկեղի տեսակով և փուլով,
  • իրականացված բուժման տեսակով,
  • հիմնավորում, որ տվյալ հետազոտությունը կօգնի վերանայել բուժումը և ապա բարելավել հիվանդի առողջական վիճակը կամ երկարացնել նրա կյանքը:


Բժիշկը կարող է նաև տեղեկացնել քաղցկեղի կրկնության մասին վկայող ախտանիշների և նշանների մասին:

Երկարաժամկետ և հետաձգված բարդությունների կարգավորում


Հիվանդների մեծ մասը որքան էլ կանխազգում կամ հոգեբանորեն պատրաստ են բարդությունների առաջացմանը բուժման ընթացքում, այնուամենայնիվ, նրանց կողմից հաճախ է նման փաստն անակնալ ընդունվում, երբ որոշ բարդություններ ձգձգվում են: Դրանք կոչվում են երկարաժամկետ բարդություններ: Բացի այդ, որոշ ուշացած բարդություններ կարող են զարգանալ ամիսներ, նույնիսկ տարիներ անց: Երկարաժամկետ և ավելի ուշ ի հայտ եկող բարդությունները կարող են ներառել ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ հուզական փոփոխություններ:


Հարկ է բժշկի հետ քննարկել երկարաժամկետ բարդությունների զարգացման ռիսկը, ինչը պայմանավորված է քաղցկեղի տեսակով, բուժման պլանով և ընդհանուր առողջական վիճակով: Եթե հավանական են բուժումից հետո ավելի ուշ ի հայտ եկող բարդությունների զարգացումը, հարկ է որոշ հետազոտություններ անցնել:

  • Գլխի, պարանոցի կամ կոկորդի վրա ճառագայթային բուժում ստացած հիվանդներին խորհուրդ է տրվում յուրաքանչյուր տարի հետազոտել վահանաձև գեղձը:

  • Բլեոմիցին (բլենոքսան) ստացած կամ ցողունային բջիջներ փոխպատվաստված հիվանդներին խորհուրդ է տրվում ստուգել թոքերի ֆունկցիան: Այն ցույց կտա, թե որքան օդ կարող են պահել թոքերը և որքան արագ է օդը ներշնչվում և արտաշնչվում թոքերով:

  • Կրծքավանդակին ճառագայթային բուժում ստացած կամ անտրացիկլինի դասի բարձր դեղաչափով դեղորայք (դոքսոռուբիցինը` ադրիամիցինը), կամ սրտի գործունեության վրա ազդող այլ քիմիաթերապիա ստացած հիվանդներին խորհուրդ է տրվում կանոնավոր կատարել էլեկտրասրտագրություն:

  • Երիտասարդ տարիքում կրծքավանդակի ճառագայթում ստացած կանանց խորհուրդ է տրվում վաղ տարիքից սկսած կատարել կանոնավոր մամոգրաֆիա:

  • Նոր քաղցկեղը բացառելու նպատակով խորհուրդ է տրվում պարբերաբար կատարել պատկերային հետազոտություններ, ինչպիսիք են ռենտգեն-հետազոտությունը կամ համակարգչային տոմոգրաֆիան, և/կամ արյան հետազոտություններ:


Շատ կարևոր է բժշկի հետ խոսել քաղցկեղի պատմության վրա հիմնված համապատասխան հետազոտությունների մասին:

Որտեղ կազմակերպել շարունակական խնամքը


Որոշ հիվանդներ շարունակում են այցելել իրենց ուռուցքաբանին, որոշներն՝ ընտանեկան բժշկին կամ առողջապահական համակարգի այլ մասնագետի: Այս որոշումը պայմանավորված է մի շարք գործոններով, ներառյալ.

 

  • քաղցկեղի տեսակով և նրա փուլով,
  • բուժման կողմնակի ազդեցություններով,
  • առողջության ապահովագրման կանոններով,
  • անհատական նախապատվությամբ:


Հիվանդները կարող են շփոթության մեջ հայտնվել բժշկի ընտրության հարցում, ինչին կարող է օգտակար լինել շրջապատի այլ նմանատիպ հիվանդների հետ խնամքի կազմակերպման մասին զրույցները:


Պահպանել անհատական առողջական վիճակի մասին գրանցումները


Հիվանդի ախտորոշման և բուժման պլանի մասին տեղեկատվությունը շատ արժեքավոր է բոլոր այն բժիշկների համար, ովքեր պետք է զբաղվեն  նրա խնամքով: Շատ հիվանդներ իրենց բուժման համառոտ շարադրանքը լրացնում են իրենց բուժող առողջապահական համակարգի մասնագետների օգնությամբ: Ամերիկայի կլինիկական ուռուցքաբանության միությունն (ASCO) առաջարկում է քաղցկեղի բուժմանը հետևելու և շարունակական խնամքը կազմակերպելու նպատակով բժշկի կողմից տրված խորհուրդները գրանցելու համար հատուկ ձևեր:

Հիվանդի բուժման պլանի և շարունակական խնամքի կազմակերպման մասին տեղեկատվությունը հատկապես կարևոր է առաջնային օղակի բժշկի համար, ով կարող է ներգրավված չլինել քաղցկեղի բուժման տարբեր էտապներում: Այդ մշակված ձևերը կօգնեն նրան հետևել հիվանդի շարունակական խնամքին և համոզված լինել, որ հիվանդը գտնվում է առողջացման ճանապարհին: Հիվանդի առողջության մասին գրանցումներով տեղեկատվության պահպանումն օգտակար է նաև հետագայում բժշկի փոխվելու պարագայում:

Բուժման համառոտ շարադրանքը սովորաբար ներառում է .

  • ախտորոշման օրը,

  • քաղցկեղի տեսակը, ներառյալ` հյուսվածք/բջիջ տեսակը, փուլը, և աստիճանը (եթե հայտնի է),

  • ստացած բուժումների օրերը և ցանկը, ներառյալ` բուժման տեսակը/ դեղորայքի անվանումը, դեղորայքի կամ ճառագայթային բուժման չափաբաժինը, և բուժման ցիկլերի քանակը,

  • բուժման ընթացքում հայտնաբերված ցանկացած բժշկական տվյալ, ինչպիսիք են` առաջացած բարդությունները և նրանց կարգավորումը,

  • բոլոր ախտորոշիչ հետազոտությունների արդյունքները,

  • քաղցկեղի բուժումից հետո առողջական  վիճակի գնահատման համար անհրաժեշտ հետազոտությունների ժամանակացույցը,

  • քաղցկեղի բուժումից հետո երկարաժամկետ բարդությունների զարգացման ռիսկը:


Բժշկին տրվող հարցեր


Ստորև ներկայացվում են հարցեր, որոնք կարող են օգտակար լինել հիվանդին` բժշկի հետ շարունակական խնամքի մասին խոսելիս:

 

  • Ո՞րն է քաղցկեղի կրկնվելու ռիսկը: Կա՞ն, արդյոք, նախանշաններ կամ ախտանիշներ, որոնք կվկայեն քաղցկեղի կրկնության մասին:

  • Ի՞նչ պետք է անել, եթե հիվանդը նկատի այդ ախտանիշներից որևէ մեկը:

  • Քաղցկեղի դեմ ստացած բուժման հետ կապված ինչպիսի՞ երկարաժամկետ կամ ուշ բարդություններ կարող են զարգանալ:

  • Ո՞վ պետք է վարի շարունակական խնամքը, և արդյո՞ք նա փորձ ունի քաղցկեղով հիվանդների վարման բնագավառում:

  • Որքա՞ն հաճախ պետք է ներկայանալ դիտարկման այցին:

  • Ինչպիսի՞ հետազոտություններ պետք է իրականացվեն դիտարկման այցերի ընթացքում:

  • Բուժման հետ կապված ինչպիսի՞ սքրինինգային հետազոտություններ է խորհուրդ տրվում:

  • Որքա՞ն ժամանակ հիվանդը կարիք ունի սքրինինգային հետազոտություններ իրականացնել:

  • Արդյո՞ք որևէ հատուկ դեղորայքի կամ սննդակարգի կարիք ունի հիվանդը:

  • Արդյո՞ք որևէ մասնագետի ուղեգրման կարիք կա:

  • Ի՞նչ կարելի է անել քաղցկեղի կրկնվելու կամ նոր քաղցկեղի առաջացման ռիսկը նվազեցնելու նպատակով:

  • Հիվանդն ինչպե՞ս կարող է ստանալ բուժման համառոտ շարադրանքը և խնամքի պլանը՝ այն իր անձնական գրանցումներում պահելու համար:


Հաստատված Cancer.Net Editorial Board –ի կողմից, 09/2015

Լուրեր, հայտարարություններ
Հիվանդության հետ միայնակ մի՛ մնացեք 23.09.2019

Շոկը, ցրված լինելը և վախն այն առաջին զգացողություններն են, որոնք ունենում է մարդը, ում մոտ քաղցկեղ է ախտորոշվել։ «Ինչու՞ հենց ես։ Ինչի՞ համար։ Ի՞նչ անել հետո։» — մտքերն ու հույզերը հորդում են ինչպես ցունամի և լցնում ուղեղը...

ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ 19.09.2019

Վ.Ա. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնը աշխատանքի է հրավիրում աշխատանքային փորձ ունեցող բուժքույրերի և լաբորանտների...

Քաղցկեղի ախտանիշները. եղե՛ք իրազեկված` ժամանակին բուժվելու համար 11.09.2019

Արդյո՞ք մենք շատ բան գիտենք քաղցկեղի մասին: Մարդկանց մեծամասնությունը համոզված է, որ դա ամենավտանգավոր հիվանդությունն է, չնայած, ըստ վիճակագրության, մահվան գլխավոր պատճառն աշխարհում սիրտ-անոթային...

Հաճախ տրվող հարցեր